Hoe Reablement ouderen helpt de regie te behouden
Hoe Reablement ouderen helpt de regie te behouden keyvisual
Zelf koffiezetten voor bezoek. Een boodschap doen in de buurt. Of zelfstandig de trap op lopen. Het zijn vaak juist de dagelijkse dingen die bepalen of iemand het gevoel heeft de regie over zijn leven te houden. “Uiteindelijk komt het erop neer dat niemand afhankelijk wil zijn van een ander om te doen wat hij of zij belangrijk vindt”, zegt Lise Buma, senior projectleider bij Cicero Zorggroep. Tijdens het ActiZ-webinar over Reablement vertelde zij hoe deze aanpak ouderen helpt een zo zelfstandig mogelijk leven te leiden. De belangrijkste les: Reablement gaat niet over minder zorg leveren, maar over anders kijken naar wat mensen zelf nog kunnen en willen.
Niet de zorgvraag, maar het leven centraal
Reablement wordt steeds vaker gezien als een belangrijke ontwikkeling binnen de zorg voor ouderen. De aanpak richt zich op het versterken van zelfredzaamheid, eigen regie en kwaliteit van bestaan. Daarbij staat niet de zorgvraag centraal, maar het leven dat iemand wil leiden. “We hebben vaak de neiging om taakgericht naar zorg of ondersteuning te kijken. Zeker als we een drukke dag hebben of een volle planning. Dan vergeten we soms te kijken naar de mens achter de zorgvraag.” Dat leidt tot andere gesprekken. Waar de ene cliënt graag zelfstandig koffiezet voor bezoek, gaat een ander liever zonder hulp naar de supermarkt. Juist die persoonlijke doelen vormen het vertrekpunt van een reablementtraject.
Vanuit die wensen onderzoeken professionals samen met cliënten en hun naasten wat nodig is om die doelen te bereiken. Soms gaat het om het opnieuw aanleren van vaardigheden. Soms om hulpmiddelen, behandeling of begeleiding. En soms blijkt een kleine aanpassing in de omgeving al voldoende om iemand weer zelfstandiger te laten functioneren. “Bij Reablement kijk je heel breed. Je koppelt dagelijkse handelingen aan de doelen die iemand zelf belangrijk vindt. Uiteindelijk gaat het erom waar iemand energie van krijgt en wat iemand gelukkig maakt in het dagelijks leven.”
Meer dan praktische zelfstandigheid
De ervaringen van Cicero laten zien dat de opbrengsten verder gaan dan praktische zelfredzaamheid alleen. Ook worden sociale contacten versterkt en neemt de mentale weerbaarheid toe. “Wat we het meest terugzien, is dat mensen weer een gevoel van eigenwaarde krijgen. Ze krijgen meer regie over hun leven en kunnen zelf bepalen hoe hun dag eruitziet. Zeker bij mensen met een chronische ziekte is het belangrijk om dat stukje zelfstandigheid terug te geven. Dat verhoogt hun kwaliteit van leven en zet mensen weer in hun eigen kracht.”
Daarnaast helpt de aanpak om zorg(vragen) te voorkomen, te stabiliseren of af te laten nemen. Bij Cicero zien zij dat cliënten na een traject gemiddeld nog ongeveer elf maanden thuis blijven wonen. Ook kan een opname in een verpleeghuis of andere vorm van langdurige zorg regelmatig worden uitgesteld of zelfs voorkomen. “Daar zijn we echt trots op. We zien dat we verpleeghuisopnames vaak kunnen uitstellen en in veel gevallen zelfs voorkomen. Daarnaast zit de winst vaak in kleine dingen. Bijvoorbeeld doordat iemand ’s ochtends niet meer hoeft te wachten op de thuiszorg en weer zelf zijn of haar dagritme kan bepalen.”
Van zorgen voor naar zorgen dat
Misschien wel de grootste verandering zit niet in nieuwe instrumenten of methodieken, maar in een andere manier van denken. Binnen Cicero wordt daarom gesproken over de beweging van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. Professionals nemen niet automatisch over wat iemand niet meer lijkt te kunnen, maar ondersteunen cliënten juist bij het behouden of herwinnen van vaardigheden.
Dat vraagt soms om een andere houding van zorgprofessionals. “Veel medewerkers reageren in eerste instantie met: dit doen we toch al? Maar als je verder doorpraat, blijkt dat we in de praktijk vaak onbewust taken overnemen. Omdat het sneller gaat of iemand willen helpen. Met de beste bedoelingen maken we iemand daarmee juist passiever en op de lange termijn ook zorgafhankelijker.”
De aanpak vraagt bovendien om samenwerking tussen verschillende disciplines en om een gedeelde visie op zelfstandigheid en eigen regie. Een van de opvallende resultaten bij Cicero is dat Reablement het interdisciplinair samenwerken heeft versterkt. “Professionals weten steeds beter van elkaar waar ieders expertise ligt. Dat zorgt niet alleen voor effectievere ondersteuning, maar ook voor meer werkplezier en meer gedeeld eigenaarschap.”
“De neuzen moeten dezelfde kant op staan. Het vraagt om een gedrags- en cultuurverandering in alle lagen van de organisatie''
Senior Projectleider Innovatie & Ontwikkeling
Een beweging die past bij de toekomst
Voor organisaties die met Reablement aan de slag willen, heeft Buma een duidelijke boodschap. “Begin klein en durf te experimenteren. Maak het niet meteen te groot door met veel partijen tegelijk te willen werken. Bouw het eerst op binnen je eigen organisatie of met een partner waarmee je al goed samenwerkt.” Volgens Buma is een gedeelde visie daarbij essentieel. “De neuzen moeten dezelfde kant op staan. Het vraagt om een gedrags- en cultuurverandering in alle lagen van de organisatie. Niet alleen bij de professionals in de wijk, maar ook bij managers en bestuurders. Samen moet je ruimte creëren om hiermee aan de slag te gaan en te mogen experimenteren.”
In een samenleving waarin steeds meer mensen ouder worden en zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen, wordt het steeds belangrijker om te kijken naar wat mensen zelf belangrijk vinden en waar hun mogelijkheden liggen. Reablement sluit daarop aan door niet de beperkingen, maar de mogelijkheden als vertrekpunt te nemen. Daarmee draait het uiteindelijk om meer dan zorg alleen. Het gaat om het ondersteunen van eigen regie, kwaliteit van leven en zelfstandigheid. En om een gezamenlijke beweging van ouderen, mantelzorgers, professionals en organisaties die samen werken aan wat voor iemand echt van waarde is.
